Tarım Makinesi İhracatında Teslim Şekilleri (Incoterms): EXW, FCA, DAP, FOB ve CIF
Teslim şekli; maliyetin, riskin ve sorumluluğun alıcı ile satıcı arasında nasıl paylaşıldığını belirler. Tarım makinesi sevkiyatında en sık kullanılan Incoterms kurallarını örneklerle açıklıyoruz.

Kısa cevap: Karayoluyla tır sevkiyatında genellikle EXW, FCA veya DAP; denizyoluyla sevkiyatta FOB, CFR veya CIF teslim şekilleri kullanılır. FOB ve CIF yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı için tasarlanmıştır; tır veya konteyner ile kapıdan teslim edilen yüklerde FCA, CPT veya CIP gibi kurallar daha doğru sonuç verir.
Incoterms® kuralları Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanır; güncel sürüm Incoterms 2020'dir. Sözleşme ve faturada kural ile birlikte teslim yerini ve sürümü açıkça yazmak (ör. “FCA Konya, Incoterms 2020”) anlaşmazlıkları önler. Dış ticaret mevzuatı, belge gereklilikleri ve vergi oranları ülkeye ve zamana göre değişir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; işlem öncesinde gümrük müşaviriniz, ihracatçı birliğiniz ve hedef ülkenin güncel düzenlemeleriyle teyit edin.
Incoterms neyi belirler, neyi belirlemez?
Incoterms; malın nerede teslim edilmiş sayılacağını, riskin hangi noktada alıcıya geçeceğini ve navlun, sigorta, gümrük işlemleri gibi maliyetlerin kimde olduğunu belirler. Ödeme şeklini, mülkiyetin geçişini veya ürün garantisini belirlemez; bunlar satış sözleşmesinde ayrıca düzenlenmelidir.
Tarım makinesi ticaretinde sık kullanılan kurallar
- EXW (Fabrikada teslim): Alıcı malı satıcının tesisinden alır; yükleme dâhil neredeyse tüm sorumluluk alıcıdadır. İhracat gümrüğü alıcı tarafından yapılacağı için uluslararası satışta sorun çıkarabilir.
- FCA (Taşıyıcıya teslim): Satıcı ihracat gümrüğünü yapar ve malı alıcının taşıyıcısına belirlenen yerde teslim eder. Tır sevkiyatlarında pratik ve dengeli bir seçenektir.
- CPT / CIP (Taşıma ödenmiş / taşıma ve sigorta ödenmiş): Satıcı varış yerine kadar navlunu öder; risk ilk taşıyıcıya teslimde alıcıya geçer. CIP'te satıcı sigortayı da yaptırır.
- DAP (Belirlenen yerde teslim): Satıcı malı alıcının ülkesindeki belirlenen yere kadar getirir; ithalat gümrüğü ve vergiler alıcıdadır. Orta Asya ve Orta Doğu tır sevkiyatlarında sık kullanılır.
- FOB (Gemide teslim): Mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde risk alıcıya geçer. Yalnızca denizyolu için uygundur.
- CFR / CIF (Mal bedeli ve navlun / navlun ve sigorta): Satıcı varış limanına kadar navlunu öder; CIF'te sigortayı da yaptırır. Risk yükleme limanında gemiye yüklemede geçer.
Hangi durumda hangi kural?
- Alıcının Türkiye'de anlaşmalı nakliyecisi var: FCA (satıcının deposu veya yükleme noktası)
- Alıcı kapısına kadar fiyat istiyor, gümrüğü kendisi yapacak: DAP
- Konteynerle limandan sevkiyat, alıcı navlunu kendisi ayarlıyor: FCA (konteyner terminali) veya FOB (dökme/ro-ro)
- Alıcı varış limanına kadar fiyat istiyor: CFR veya CIF (konteynerde CPT/CIP daha doğrudur)
Sık yapılan hatalar
- Tır sevkiyatında FOB veya CIF kullanmak
- Teslim yerini belirtmeden yalnızca “FOB” yazmak
- CIF'te sigortanın asgari teminatla yapıldığını bilmemek
- DAP'ta varış ülkesindeki boşaltma ve gümrük sorumluluğunu netleştirmemek
- Incoterms sürümünü belirtmemek
Kaynak: ICC: Incoterms® rules
Sık sorulan sorular
FOB ile CIF arasındaki fark nedir?
FOB'da satıcı malı yükleme limanında gemiye yükler ve navlunu alıcı öder. CIF'te satıcı varış limanına kadar navlun ve sigortayı öder. Her ikisinde de risk yükleme limanında alıcıya geçer.
Tır ile ihracatta FOB kullanılır mı?
FOB yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı için tasarlanmıştır. Tır sevkiyatında FCA, CPT veya DAP gibi kurallar daha uygundur.
En güvenli teslim şekli hangisi?
Tek bir doğru yoktur; tarafların lojistik kabiliyetine bağlıdır. Satıcı için FCA, sorumluluğu sınırlı tutarken ihracat gümrüğünü kontrol etmeyi sağlayan dengeli bir seçenektir.
